Kinh nghiệm du lịch Ninh Bình

Với thiên nhiên hoang sơ, phong cảnh non nước hữu tình Ninh Bình đang là một điểm du lịch nổi tiếng ở miền Bắc chỉ cách Hà Nội tầm 100km. Đặc biệt là cố đô Hoa Lư nơi gắn với nhiều di tích lịch sử huyền bí. Đó là chưa kể đến thế giới thiên nhiên nguyên vẹn được bảo tồn trong rừng nguyên sinh Cúc Phương, hay sự độc đáo, kỳ thú, hệ động thực vật phong phú, đa dạng của khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, hay tắm mình ở suối nước khoáng nóng Kênh Gà.

Nếu bạn đang có ý định đi du lịch Ninh Bình trong thời gian tới thì bài viết này chính là cuốn cẩm nang đầy đủ giúp bạn yên tâm và tự tin hơn. Hãy cùng RuudNguyen.com giúp bạn có thêm kinh nghiệm khi du lịch Ninh Bình nhé.

Giới thiệu về Ninh Bình

Tỉnh Ninh Bình mới được hình thành từ sáp nhập Nam Định – Ninh Bình – Hà Nam, tạo không gian liên hoàn từ dãy đá vôi Tràng An – Tam Cốc, xã Cúc Phương đến đồng bằng hạ lưu sông Hồng và dải ven biển Kim Sơn – Giao Thủy – Hải Hậu. Sau sắp xếp, địa bàn có 129 đơn vị cấp xã gồm 97 xã và 32 phường.

Ninh Bình đã từng được chọn làm bối cảnh cho nhiều bộ phim nước ngoài (Ảnh: Nhung JII)

Ở quê tôi, đẹp và tự hào nhất phải kể đến khu du lịch sinh thái Tràng An vốn được gọi là thành Nam của kinh đô Hoa Lư xưa. Với những dãy núi đá vôi có tuổi địa chất khoảng 250 triệu năm, cùng quang cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp và thanh bình như chốn thiên đường, Tràng An đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới kép vào năm 2014.

“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An
Đây là quê em Ninh Bình
Ninh Bình từ thuở Vua Đinh…”

Trung tâm tỉnh Ninh Bình cách Hà Nội khoảng 93km về phía Nam, giao thông cực kỳ thuận lợi khi có cả QL 1A và đường sắt Bắc-Nam chạy qua. Do đó, bạn có thể Ninh Bình bằng cả đường bộ và đường sắt.

Trải qua nhiều chặng đường lịch sử, tới thời Nguyễn vùng đất này chính thức mang tên Ninh Bình. Trong suốt hành trình gần hai thế kỷ qua, Ninh Bình ít nhất đã có trên 20 lần thay đổi về đơn vị hành chính, địa giới và tên gọi khác nhau, song về cơ bản địa giới và danh xưng tên gọi vẫn được giữ nguyên như hiện nay (trừ 16 năm hợp nhất trong tỉnh Hà Nam Ninh, nhưng thị xã vẫn mang tên Ninh Bình).

Ninh Bình với những nét hoang sơ của rừng núi, với khu du lịch Tràng An, Tam Cốc Bích Động, rừng Cúc Phương với cây trò ngàn năm rất thiêng và cả Chùa Bái Đính lớn nhất Đông Nam Á.

Ninh Bình có cố đô Hoa Lư với 3 triều đại, 6 vị vua (Ảnh: Vũ Kim Thành)

Vùng đất Ninh Bình xưa là kinh đô của Việt Nam giai đoạn 968 – 1010 với 3 triều đại Đinh, Tiền Lê, Tiền Lý và cũng là địa bàn quan trọng về quân sự qua các thời kỳ lịch sử. Hiện nay, với vị trí đặc biệt về giao thông, địa hình, lịch sử văn hóa đồng thời sở hữu 2 khu vực là di sản thế giới và khu dự trữ sinh quyển thế giới, Ninh Bình hiện là một địa điểm du lịch có tiềm năng phong phú và đa dạng.

Nên đi du lịch Ninh Bình vào mùa nào?

Bạn có thể du lịch Ninh Bình vào tất cả các mùa trong năm. Tuy nhiên thời điểm đẹp nhất để đi là từ tháng 1 đến tháng 3 âm lịch. Vào tiết xuân, nơi đây không quá lạnh hay quá nóng. Du khách có thể kết hợp du lịch và du xuân vãn cảnh chùa, lễ chùa cầu may. Theo kinh nghiệm của minh thời điểm đẹp nhất để du lịch Ninh Bình nên đi vào tháng Giêng bởi đây là tháng của các lễ hội nổi tiếng tại nơi này như: Lễ hội Phủ Dầy, chợ Viềng, khai ấn đền Trần… bạn sẽ có cơ hội được tận hưởng và trải nghiệm không khí vô cùng náo nhiệt, đặc sắc.

Tháng 4-5 hàng năm là thời gian du lịch Ninh Bình thích hợp nhất (Ảnh: RuudNguyen.com)

Những ngày hè từ tháng 4 – 6 thì phù hợp với nhiều người nhất. Những điểm du lịch Sinh Thái như Tam Cốc – Bích Động, rừng Cúc Phương, Tràng An đều đông nghịt du khách đến. Hoặc mọi người cùng trải nghiệm vẻ đẹp của những cánh đồng lúa chín rộ ở Tam cốc hay đến rừng Cúc Phương để ngắm hàng ngàn con bướm đậu kín đường. Đây là những khoảnh khắc giúp bạn có những tấm ảnh tự sướng có 1 không 2.

Hướng dẫn đi tới Ninh Bình

Với đường cao tốc, từ Hà Nội đi Ninh Bình giờ chỉ mất khoảng 1h đồng hồ (Ảnh: Anh Phương)

Đường bộ

Từ Hà Nội đến Ninh Bình: Cách Hà Nội 93km về phía Nam – nơi có quốc lộ 1A, 10, 12A, 12B và cả đường sắt Bắc – Nam chạy qua, bạn có thể về Ninh Bình thông qua nhiều phương tiện khác nhau như tàu hỏa, xe buýt, ô tô riêng hoặc xe máy

Phương tiện công cộng

Các tuyến xe đi Ninh Bình từ Hà Nội đều xuất phát từ bến xe Giáp Bát và kết thúc ở bến xe trung tâm Ninh Bình. Do trung tâm tỉnh Ninh Bình cũng nằm ngay sát trên trục QL1A nên ngoài các tuyến xe này, các bạn có thể sử dụng bất cứ một tuyến xe nào khác từ Hà Nội đi vào các tỉnh miền Trung hay miền Nam (hãy lựa chọn các tuyến xe Thanh Hóa, Vinh, Hà Tĩnh… vì các tuyến này số lượng nhiều, chạy khá liên tục)

Phương tiện cá nhân

Nếu sử dụng phương tiện ô tô, từ Hà Nội các bạn có thể đi theo đường cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ – Ninh Bình, với khoảng cách khoảng 90km chỉ mất khoảng 1 tiếng các bạn sẽ tới được trung tâm tỉnh Ninh Bình, từ đây đi tới các địa điểm du lịch trong tỉnh hầu như không quá 30km.

Nếu sử dụng phương tiện xe máy, từ Hà Nội các bạn đi theo đường QL1A cũ rồi đi theo hướng Ninh Bình – Thanh Hóa.

Đường sắt

Ninh Bình có trục đô thị Tam Điệp – Ninh Bình nằm trên tuyến đường sắt Bắc-Nam. Trên địa bàn tỉnh có các ga Ninh Bình, ga Cầu Yên, ga Ghềnh và ga Đồng Giao. Chính vì vậy, các bạn dù ở trong Nam hay ngoài Bắc đều có thể dễ dàng đến với Ninh Bình bằng các chuyến tàu Thống Nhất. Lưu ý khi mua vé tàu bạn không nên chọn những chuyến quá muộn có thể làm ảnh hưởng đến lịch trình của bạn.

Đi lại ở Ninh Bình

Taxi

Đây là phương tiện đi lại phổ biến và dễ tìm, nhất là với những nhóm bạn đi đông người hoặc gia đình có trẻ em và người cao tuổi. Ở Ninh Bình chưa có dịch vụ Grab hay uber, xe bus cũng chưa phổ biến tới từng ngóc ngách, các điểm tham quan cũng không sát sàn sạt nhau như khu du lịch phố cổ Hà Nội vì vậy phương tiện di chuyển tiện lợi nhất di chuyển khi ở Ninh Bình là xe đạp, đặc biệt là xe máy. Thường thì ở homestay hoặc khách sạn sẽ có xe đạp, xe máy cho mình đi tham quan những chỗ du lịch xung quanh đấy.

Xe bus

Hiện tại ở Ninh Bình cũng có một số tuyến xe bus được mở ra để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân địa phương (và một phần du khách), tuy nhiên không tiện lắm vì các tuyến bus này không mấy tuyến đi qua các địa điểm du lịch trong tỉnh, nếu các bạn với hành lý gọn nhẹ và rảnh rỗi thì có thể thử khám phá Ninh Bình bằng loại hình phương tiện này.

Lưu trú tại Ninh Bình

Những khách sạn, Homestay cũng được xây dựng rất nhiều đáp ứng đủ nhu cầu của khách. Bạn cũng nên thuê khách sạn ở trung tâm thành phố và từ đó di chuyển đi các địa điểm du lịch khác.

Ninh Bình là một điạ điểm nghỉ dưỡng hấp dẫn (Ảnh: Anh Phương)

Ngoài những khách sạn sang trọng ra thì bạn cũng có thể lựa chọn những loại hình lưu trú khác như : Nhà nghỉ, Homestay… bình dân có mức giá khá rẻ cho từng loại tiêu chuẩn. Bạn nên lựa chọn những khách sạn nào mà gần trung tâm để ăn uống, mua sắm và đi lại thuận tiện.

Các địa điểm du lịch ở Ninh Bình

Vườn Quốc gia Cúc Phương

Nằm lọt sâu trong lòng dãy núi Tam Điệp, có một mảnh đất đã trở lên vô cùng quen thuộc, thân thương, gợi lên tính hiếu kỳ cho biết bao du khách trong và ngoài nước, đó là Vườn quốc gia Cúc Phương – Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam.

Ngoài hệ sinh thái động thực vật phong phú đến với vườn quốc gia Cúc Phương bạn còn đượctham gia các chương trình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, lửa trại, mạo hiểm, nghiên cứu và văn hóa lịch sử. Đặc biệt nếu đến Cúc Phương vào tấm cuối tháng 4, tháng 5 sẽ được đắm chìm trong tiên cảnh với muôn ngàn cánh bướm dập dìu (cẩn thận để không bị dị ứng phấn bướm nhé).

Khu du lịch sinh thái Tràng An

Đền Trình

Đền bốn vị công thần khai quốc của vua Đinh Tiên Hoàng đã dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước, lập ra Đại Cồ Việt. Phần tiền đường thờ hai vị quan trung thần của nhà Đinh, có tước hiệu là Tả Thanh Trù là giám sát đại tướng quân và Hữu Thanh Trù.

Đền được đặt tại chân núi Tràng An theo thế “Ỷ Sơn, diện thuỷ” đã có cách đây hơn 1000 năm về trước. Trải qua bao thăng trầm của thời gian và các công cuộc trùng tu, ngôi chùa đã trở nên khanh trang, to đẹp hơn, được đặt giữa núi rừng Tràng An cảng trở nên trầm lặng và uy nghiêm.

Đền Tứ Trụ

Đền Tứ Trụ nằm cạnh đền Trình, là di tích thờ 4 vị đại thần nhà Đinh gồm Tể tướng Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền, Thái sư Lưu Cơ và Thượng thư Trịnh Tú.

Sách Đại Nam Quốc sử Diễn ca cũng như thơ ca dân gian thường nói đến Tứ trụ “Bặc, Điền, Cơ, Tú” tức là bốn người trụ cột của triều nhà Đinh. Tứ trụ là 4 vị quan thân cận, cùng quê hương và cùng tuổi với Đinh Tiên Hoàng Đế, từng giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước. Các vị đại thần Nguyễn Bặc, Đinh Điền, Trịnh Tú, Lưu Cơ hiện được thờ ở rất nhiều nơi, đặc biệt là vùng Hà Nam – Nam Định – Ninh Bình.

Đền Trần Ninh Bình

Đền Trần Ninh Bình do vua Đinh Tiên Hoàng xây dựng cùng thời với đền Hùng, sau này vua Trần Thái Tông về đây lập hành cung Vũ Lâm tiếp tục cải tạo bề thế hơn nên được gọi là đền Trần. Đền Trần là nơi thờ thần Quý Minh, vị thần trấn cửa ải phía nam Hoa Lư tứ trấn. Đền còn có tên là đền Nội Lâm (ngôi đền trong rừng). Đền Trần Nội Lâm cùng với Vũ Lâm, Văn Lâm hợp thành Tam Lâm dưới triều đại nhà Trần.

Phủ Khống

Phủ Khống cũng được xây dựng theo hình chữ Đinh, nằm sát chân núi Tràng An. Nơi đây thời 7 vị công thần quan trọng của nhà Đinh. Truyền thuyết kể rằng khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, 7 vị quan trong triều đình đã mang nhiều quan tài chôn theo các hướng rồi cùng tự sát để giữ kín bí mật về ngôi mộ thực sự của nhà vua.

Phủ Khống (Ảnh sưu tầm)

Một vị tướng trấn giữ thành Nam đã vô cùng cảm kích trước nghĩa khí của 7 vị trung thần nên đã lập bát nhang thờ cúng tại đây. Sau khi vị tướng này qua đời, nhân dân trong vùng đã lập đền thờ và trồng một cây thị ngay trước cửa phủ để tưởng nhớ các bậc trung thần

Hành cung Vũ Lâm

Khu du lịch Hành cung Vũ Lâm nằm sâu trong khu vực rừng núi của Quần thể di sản thế giới Tràng An. Nơi đây còn gắn với sự kiện các vua Trần xuất gia tu hành, mở mang phật giáo.

Sau khi tham quan hết những hang động kỳ bí, ngắm nhìn những thế núi xếp tầng, du khách sẽ thấy say đắm ngay với dải Phi Vân Sơn hùng vĩ, tươi đẹp, phía dưới là sông ngòi uốn khúc, phía trong lại có các hang xuyên thủy nối liền khi đi qua cụm tâm linh, đặc biệt là “Hành cung Vũ Lâm” thuộc Quần thể Danh thắng Tràng An.

Đền Cao Sơn

Đền Cao Sơn thờ thần Cao Sơn trấn Tây Hoa Lư tứ trấn. Theo như thần phả các đền thờ Cao Sơn ở Ninh Bình thì Cao Sơn đại vương là Lạc tướng Vũ Lâm (tức vùng núi phía tây Ninh Bình ngày nay nên còn được gọi là vị thần tây trấn Hoa Lư tứ trấn), con thứ 17 vua Lạc Long Quân, khi vâng mệnh vua anh (Hùng Vương thứ nhất) đi tuần từ vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng, đã tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, lấy tên mình đặt tên cho cây là Quang lang (dân địa phương vẫn gọi là cây quang lang hay cây búng báng). Thần đã dạy bảo và giúp đỡ người dân làm ăn sinh sống đồng thời bảo vệ khỏi các thế lực phá hoại vì vậy đã được nhân dân lập nhiều đền thờ

Đền Suối Tiên

Đền Suối Tiên nằm ở thượng nguồn dòng sông Ngô Đồng, thực chất là điểm kéo dài của tuyến du lịch Tam Cốc nhưng lại được kết nối trong tuyến du lịch thứ 2 trong Khu du lịch sinh thái Tràng An. Đền thờ thần Quý Minh trấn Nam Hoa Lư tứ trấn.

Hang Địa Linh

Với chiều dài gần 300m. Đây là hang có nhũ đá đẹp, hiếm có nơi nào có dáng vẻ lộng lẫy như ở đây, hang cũ gọi là hang Châu Báu, vì khi vào trong lòng hang, du khách sẽ có cảm giác như lạc vào kho châu báu mà ngày nay đã hoá thạch.

Hang Nấu Rượu

Hang Nấu Rượu dài khoảng 250m. Tương truyền, trong hang có mạch nước ngầm sâu hơn 10m, nối ra khu vực Cố đô Hoa Lư. Xưa kia các bậc tiền bối đã vào đây lấy nước nấu rượu tiến vua, trong quá trình nghiên cứu khảo cổ học, các nhà khoa học đã phát hiện ra rất nhiều bình gốm, hũ, vại, và các dụng cụ để nấu rượu nên hang này gọi là hang Nấu Rượu.

Hang Ba Giọt

Hang Ba Giọt có nhiều nhũ đá với đủ màu sắc xuất hiện. Có loại gọi là cây bụt mọc xuyên từ trần ngược xuống. Điểm đặc biệt là các nhũ đá ở hang Ba Giọt không khô như những hang trước mà ướt đẫm và tiếp tục biến hình, hình thành nên những hình dáng, sắc thái mới…

Hang Sính, hang Si và hang Ba Giọt gắn liền với truyền thuyết một câu chuyện tình buồn. Xưa có chàng công tử yêu tha thiết một nàng công nương. Khi chàng gánh sính lễ đến hang Sính để cầu hôn thì nàng đã bị cống nạp cho nước láng giềng. Chàng sang hang Ba giọt tắm gội, sau đó ôm khối tình riêng trầm mình ở hang Si.

Tương truyền ai đi qua hang Ba Giọt mà đón được ba giọt nước từ nhũ đá nhỏ vào lòng bàn tay sẽ may mắn trong cuộc đời và hạnh phúc trong tình yêu.

Hang Bói

Hang Bói là một di chỉ khảo cổ học có giá trị trong quần thể di sản thế giới Tràng An. Lối vào hang sâu thăm thẳm, rậm rạp với nhiều loài cây mọc ken dày, ánh nắng không thể chiếu xuống đất được nên con đường đầy rêu và thảm lá cây.

Hang Bói được phát hiện năm 2002. Lúc đó lòng hang có nhiều vỏ nhuyễn thể, xương động vật và một vài mảnh tước, bằng chứng cho thấy dấu ấn người tiền sử thuộc Văn hóa Hòa Bình sớm cách ngày nay khoảng một vạn năm. Các nhà nghiên cứu thống nhất đặt tên hang Bói vì nó ở trong khu thung Bói gắn với truyền thuyết vua quan nhà Trần từng gieo quẻ bói tại đây.

Cố đô Hoa Lư

Hoa Lư là kinh đô đầu tiên của Đại Cồ Việt, nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền,cũng như  từng là nơi đóng đô của các triều vua Đinh, Tiền Lê và Lý. Sau khi dời đô về Thăng Long (Hà Nội), thì nơi này đã trở thành Cố đô. Dù các triều vua không đóng đô ở Ninh Bình nữa, nhưng họ vẫn cho tu sửa, xây dựng thêm nhiều công trình kiến trúc ở đây như là chùa chiền, phủ, đình, lăng bổ,… Năm 1010 vua Lý Thái Tổ dời kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về Thăng Long (Hà Nội), Hoa Lư trở thành Cố đô.

Cố đô Hoa Lư (Ảnh: Maria Tuyền)

Cố đô Hoa Lư trở thành quần thể kiến trúc, di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt quan trọng, cần được hết sức gìn giữ của Việt Nam, và cũng là nơi được tổ chức UNESSCO công nhận là một trong bốn vùng lõi thuộc quần thể di sản Thế giới Tràng An. Cùng với bề dày thời gian lên tới hơn 1000 năm, nơi đây là nơi lưu giữ các di tích lịch sử qua nhiều thời đại.

Đền thờ Vua Đinh

Đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng nằm bên chân núi Mã Yên, Khu di tích lịch sử – văn hóa cố đô Hoa Lư (Ninh Bình). Trải qua hàng trăm năm với nhiều biến cố, thăng trầm của lịch sử, đến nay đền thờ vẫn giữ nguyên được vẻ đẹp cổ kính, uy nghi.

Đền Vua Đinh Tiên Hoàng (Ảnh sưu tầm)

Ngôi đền được xây dựng để thể hiện lòng kính trọng của nhân dân ta với vị vua khai quốc công thần, dẹp loạn 12 sứ quân, lập nên nhà nước phong kiến tự chủ đầu tiên ở Việt Nam

Đền thờ Vua Lê

Đền Vua Lê Đại Hành là một di tích lịch sử văn hóa quốc gia thuộc khu di tích đặc biệt cố đô Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. Đền thờ Vua Lê Đại Hành, thái hậu Dương Vân Nga, Lê Long Đĩnh, ngoài ra còn có bài vị thờ công chúa Lê Thị Phất Ngân và tướng Phạm Cự Lượng. Đền nằm cách đền vua Đinh Tiên Hoàng 300 mét, thuộc thành Đông kinh đô Hoa Lư xưa, nay là làng cổ Yên Thành, xã Trường Yên, Ninh Bình. Đền vua Lê quy mô nhỏ hơn đền vua Đinh nên không gian trong đền khá gần gũi và huyền ảo.

Chùa Bái Đính

Khu du lịch Vân Long

Vân Long là khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ. Khu bảo tồn này nằm trên địa bàn nhiều xã. Vân Long được đưa vào khai thác du lịch từ năm 1998 và hiện là một trọng điểm du lịch của Quốc gia Việt Nam, là nơi sở hữu 2 kỷ lục của Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam năm 2010 đó là: “Nơi có số lượng cá thể voọc mông trắng nhiều nhất” và “Nơi có bức tranh tự nhiên lớn nhất”. Năm 1999, nơi đây trở thành khu bảo tồn thiên nhiên, được ghi trong danh sách các khu bảo vệ đất ngập nước và danh mục hệ thống các khu rừng đặc dụng Việt Nam.

Du lịch Vân Long bạn sẽ được ngắm cảnh bởi những chiếc thuyền(Ảnh: Vũ Kim Thành)

Không chỉ là khu bảo tồn thiên nhiên, vùng đất ngập nước Vân Long còn là nơi có cảnh quan hấp dẫn. Vân Long được mệnh danh là “vịnh không sóng” vì khi đi trên thuyền trên đầm, du khách sẽ thấy mặt nước phẳng như một tấm gương khổng lồ. Bức tranh thuỷ mặc phản chiếu rõ từng nét tạc mạnh mẽ của những khối núi đá vôi mang hình dáng đúng với tên gọi như núi Mèo Cào, núi Mâm Xôi, núi Hòm Sách, núi Đá Bàn, núi Nghiên, núi Mồ Côi, núi Cô Tiên… Tuy nhiên, mặt nước ở đây nước không có màu xanh của biển, mà trong vắt hiện rõ nét những lớp rong rêu dưới đáy.

Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động

Tam Cốc, có nghĩa là “ba hang”, gồm hang Cả, hang Hai và hang Ba. Cả ba hang đều được tạo thành bởi dòng sông Ngô Đồng đâm xuyên qua núi. Đến Tam Cốc, bạn có cơ hội chèo thuyền quanh dòng sông Ngô Đồng le lỏi qua các vách núi, khám phá hang động kỳ bí, ngắm cánh đồng lúa chín vàng… tất cả tạo nên một “chốn tiên cảnh” làm khiến bao du khách xao lòng mỗi khi lạc vào.

Tam Cốc (Ảnh: Kiều Thị Thu Thủy)

Bích Động nằm cách bến Tam Cốc 2 km, có nghĩa là “động xanh”, là tên do tể tướng Nguyễn Nghiễm, cha của đại thi hào Nguyễn Du đặt cho động năm 1773. Đây là một trong những thắng cảnh nằm trong nhóm được người xưa gọi là “Nam thiên đệ nhất động”, cụ thể Bích Động được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhị động” tức động đẹp thứ nhì trời Nam (đứng sau động Hương Tích – Nam thiên đệ nhất động ở Hương Sơn và đứng trước động Địch Lộng – Nam thiên đệ tam động ở Kẽm Trống). Bích Động gồm một động khô nằm trên lưng chừng núi (làm chùa Bích Động) và một hang động nước đâm xuyên qua lòng núi (gọi là Xuyên Thủy Động). Phía trước động là một nhánh sông Ngô Đồng uốn lượn bên sườn núi, bên kia sông là cánh đồng lúa. Quần thể danh thắng Tràng An – Tam Cốc được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt và đã được tổ chức UNESCO xếp hạng di sản thế giới.

Hang Múa

Hang Múa thuộc phường Hoa Lư, nằm dưới chân núi Múa hình quả chuông lớn úp ngược, rộng khoảng 800m2. Từ phía dưới chân núi có thể thấy rõ được những bậc đá trắng dẫn lối đến đỉnh núi, từ xa những bậc thang nối nhau giống như Vạn Lý Tường Thành thu nhỏ. Hai bên bậc thang là những đường trang trí công phu trên đá với hình rồng hoặc phượng được chạm khắc đúng với hình tượng của húng trong nghệ thuật thời Trần, rất sắc nét và đẹp mắt.

Con đường dẫn lên đỉnh núi Múa uốn lượn, quanh co (Ảnh: Anh Phương)

Đường lên đỉnh núi được xây dựng mô phỏng theo kiến trúc Vạn Lý Trường Thành với gần 500 bậc đá. Từ đây, bạn có thể chiêm ngưỡng toàn bộ cảnh đẹp của khu Tam Cốc, danh thắng nổi tiếng ở Ninh Bình. Hang Múa còn được đầu tư xây dựng thành điểm du lịch sinh thái kết hợp thể thao leo núi.

Khu du lịch sinh thái Thung Nham

Khu du lịch vườn chim Thung Nham (hay còn gọi là Thung Chim) thuộc phường Nam Hoa Lư. Nơi đây nằm trong lõi quần thể danh thắng Tràng An nổi tiếng và rất gần với Tam Cốc Bích Động.

Thung Nham là một khu du lịch sinh thái với nhiều địa điểm vui chơi (Ảnh: Trường Giang)

Khu vườn chim là không gian sinh sống của rất nhiều loài chim như cò, vạc, le le, chích chòe,… đặc biệt là hai loài quý hiếm trong sách đỏ là hằng hạc và phượng hoàng. Dãy núi đá vôi sừng sững in bóng trên làn nước xanh cùng những đàn chim chuyền cành tạo nên khung cảnh bình yên thơ mộng hiếm nơi nào có được.

Thạch Bích – Thung Nắng

Thung theo cách gọi của người địa phương là những vùng trũng ngập nước được núi đá vây quanh, và mỗi thung như thế đều có một cái tên riêng. Trước đây vào mùa nước cạn người dân địa phương có thể cấy lúa trên khắp thung nhưng nay do du lịch đầu tư phát triển chính quyền địa phương đã cho đắp đập ngăn nước rút, du khách có thể vào tham quan bất kỳ mùa nào trong năm.

Thuyền đưa khách đi dạo Thung Nắng (Ảnh sưu tầm)

Từ bến đò Thạch Bích chiếc thuyền nan nhỏ bé sẽ đưa bạn lượn lờ quanh các dãy núi đến một thung đầy nắng mà người dân địa phương gọi dân dã là Thung Nắng. Nơi đây đúng như tên gọi nắng chiếu rọi khắp nơi, xuyên qua cành lá, xuyên vào những mái tranh mộc mạc ven bờ, xuyên cả xuống tận đáy nước tạo nên một khung cảnh rực rỡ và yên bình.

Vượt qua quãng đường thủy dài khoảng 3km với hai bên là đồng lúa rì rào, núi non trùng điệp, bên dưới làn nước mát trong veo là hệ động thực vật phong phú. Càng vào sâu khung cảnh càng đẹp, hệ thống hang động càng nhiều, muôn hình muôn vẻ, có những chỗ bạn phải cúi thật thấp đầu để không chạm vào các nhũ đá phía trên trần hang, có những nơi phải ngước nhìn lên thật cao để thu hết vào tầm mắt mình vẻ huyền bí của thiên nhiên ban tặng cho nơi này.

Nhà thờ đá Phát Diệm

Quần thể Nhà thờ đá Phát Diệm được xây dựng nhiều hạng mục khác nhau như: ao hồ, tượng đài, Phương Đình, Nhà thờ lớn, Nhà nguyện kinh thánh Rô Cô, Nhà nguyện kinh trái tim chúa, Nhà nguyện kinh thánh Giu-Se, Nhà nguyện kinh thánh Phê-Rô và các hang đá nhân tạo… Tất cả được bố trí trên một mặt bằng tổng thể hình chữ “Vương”, không gian đóng mở theo phong cách tạo cảnh phương Đông rất rõ nét, trước có hồ, sau có núi, không những làm cho phong cảnh thêm hữu tình mà còn thể hiện tư duy, quan niệm của người Á đông “Tiền có thuỷ, hậu có sơn”, mọi việc sẽ diễn ra tốt đẹp, an lành cho cuộc sống hiện tại và mai sau.

Khu du lịch Kênh Gà Vân Trình

Khu du lịch Kênh Gà – Vân Trình là một trong những khu du lịch lớn nhất ở Ninh Bình. Khu du lịch này nằm ở vùng phân lũ sông Hoàng Long, giáp ranh giới giữa 2 huyện cũ là Gia Viễn và Nho Quan, được hình thành trên cơ sở đầu tư và kết nối 2 điểm du lịch nổi tiếng là suối nước nóng Kênh Gà và động Vân Trình. Vùng sinh thái tự nhiên này có sự hòa quyện giữa cảnh quan thiên nhiên sông, núi, hồ đầm và cánh đồng nên rất thuận lợi để phát triển du lịch.

Suối khoáng nóng Kênh Gà

Suối nước nóng Kênh Gà thuộc thôn Kênh Gà, Gia Thịnh, Gia Viễn. Suối chảy ra từ lòng một quả núi nằm trên làng nổi Kênh Gà và đổ vào nhánh sông Hoàng Long. Đây là một suối nước khoáng nổi tiếng, có hàm lượng cao các muối natriclorua, kaliclorua, canxiclorua, magieclorua và muối bicacbonat. Nước trong suối không màu, không mùi, vị hơi chát, nhiệt độ ổn định là 53 °C.

Làng nổi Kênh Gà

Ngã ba Kênh Gà là nơi hợp lưu giữa sông Bôi và sông Lạng vào sông Hoàng Long, nơi đây được gọi là Vọng Ấm vì thời tiết luôn luôn ấm, nơi quần tụ của nhiều loài cá và sinh vật dưới nước. Tại đây đã hình thành một làng chài tên gọi Kênh Gà.

Để đến với suối Kênh Gà, du khách phải đi thuyền qua các nhánh sông Hoàng Long vào làng nổi Kênh Gà. Đây là một làng quê hẻo lánh trong khu vực đá vôi vùng chiêm trũng Gia Viễn, Ninh Bình. Làng được bao bọc bởi hệ thống sông Hoàng Long.

Nghề nông ở làng Kênh Gà cũng như các làng kế cận khác thuộc vùng đồng chiêm trũng chỉ có một vụ. Nhưng do ruộng đồng nằm ngoài đê sông Hoàng Long nên phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Khi mùa nước lũ về sớm thì toàn bộ vụ chiêm có thể bị mất trắng. Mùa mưa lũ về cũng là thời điểm sôi động mùa đánh bắt trên sông. Cư dân làng Kênh Gà trú ngụ nằm rải dưới dãy núi từ Đầu Cóc xuống ngã ba sông Kênh Gà. Làng Kênh Gà bao gồm các xóm: xóm Lò, xóm Đá Bia, xóm Vườn Dâu, xóm Kênh Gà và xóm Lỗ Sôi. Tổng dân số làng Kênh Gà gần 3000 người, do cuộc sống sinh nhai nên dân cư không ở thành cụm, mà các nhà dân nằm rải rác khắp trên bãi bồi sông Hoàng Long, có những nhà dân nằm ở vùng đất của địa phương khác như xóm Vườn Dâu đất thuộc xã Gia Phú; Xóm Lò, Đá Bia là vùng đất của xã Đức Long, huyện Nho Quan; cuối làng Kênh Gà là vùng đất xã Gia Minh. Làng Kênh Gà vẫn chỉ là dân ngụ cư ở các vùng các xã.

Làng Kênh Gà có lợi thế là trên bến dưới thuyền, dân làng rất thạo sông nước hoặc điều khiển những con thuyền nhỏ, rất phù hợp với du lịch sinh thái. Tương truyền tên gọi là Kênh Gà là do trên ngọn núi ở đây có hòn đá nhô lên cao hình con gà trống. Làng nổi Kênh Gà được bao bọc bởi các con sông uốn lượn tạo thành 2 ngã ba gần nhau cách nhau khoảng gần 300m là ngã 3 Vườn dâu và ngã 3 Kênh Gà. Vùng ngoài đê sông Hoàng Long là vùng sinh thái. Mùa mưa nơi đây giống như một vùng đầm nước mênh mông. Các dãy núi như ngập mình trong biển nước và bị cô lập thành các đảo nhỏ xanh. Làng nổi Kênh Gà trong tương lai có thể là điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng nổi tiếng của Ninh Bình.

Động Vân Trình

Động Vân Trình là một động lớn có thể xếp vào loại đẹp nhất ở Ninh Bình. Động nằm trong núi Mõ thuộc xã Thượng Hòa, huyện Nho Quan. Động nằm trong một quả núi cao hơn trăm mét. Cửa vào động ở lưng chừng núi, cao khoảng 40 m so với mặt đất. Du khách theo tour du lịch vào thăm động sẽ đi bằng thuyền từ bến sông Hoàng Long. Từ thành phố Ninh Bình có thể đi đến động theo trục đường đại lộ Tràng An từ hồ Kỳ Lân qua khu du lịch sinh thái Tràng An, chùa Bái Đính tới đê Hữu sông Hoàng Long kéo dài tới động.

Động Nham Hao

Động Nham Hao hay động Ngọc Cao là một hang động ướt có chiều dài kỷ lục ở Ninh Bình mới được phát hiện, được xem là một hang động thuộc loại đẹp nhất miền Bắc. Hang động có chiều dài khoảng 3 km nằm dưới lòng núi. Động Nham Hao là thạch động mới được người dân phát hiện cách đây không lâu, vẫn còn khá hoang sơ và kỳ bí. Hang có nhiều động lớn ước độ dài khoảng 3 km nằm sâu trong lòng núi và có nước do đó mà hàng trăm năm qua người dân ít ai biết đến sự bí ẩn của nó.

Hồ Đồng Chương

Trong khi mùa đông mọi người mải mê lên vùng Tây Bắc ngắm tam giác mạch, ngắm hoa dã quỳ, mùa hè đổ xô đi biển, đảo miền trung, tháng 10 mùa nước nổi lại lặn lôi về sông nước miền Tây, Ninh Bình dường như là một địa điểm du lịch bị lãng quên.

Hồ Đồng Chương vằm cách TP Ninh Bình cũ khoảng 30km, thuộc địa phần giữa xã Quỳnh Lưu và Phú Long. Đây là hồ nước ngọt thiên nhiên với khung cảnh hoang sơ và tĩnh lặng. Hồ nằm uốn lượn, xung quanh là các vạt đồi thông xõa bóng mát tạo nên không gian trong lành và thơ mộng.

Hồ Yên Quang

Hồ Yên Quang (còn có tên gọi là hồ Nho Quan) là một hồ nước ngọt nằm trên địa bàn xã Nho Quan và tiếp giáp với Vườn quốc gia Cúc Phương. Hồ Yên Quang cùng với hồ Yên Thắng, hồ Đồng Thái là những hồ nước lớn nhất ở Ninh Bình với diện tích 300 ha và trữ lượng nước 5,6 triệu m³. Hồ Yên Quang được biết đến với những dự án nuôi trồng thủy sản lớn trên hồ. Đây cũng là một hồ câu cá và phát triển du lịch nghỉ dưỡng cuối tuần ở Ninh Bình.

Núi Non Nước

Núi Non Nước hay được gọi với cái tên là Dục Thúy Sơn do Trương Hán Siêu đặt lại vào đời Trần. Ông đặt với cái tên như vậy có ý nghĩa là con chim trả tắm mình bên dòng sông nước bạc. Là một ngọn núi đẹp nằm ở thành phố Ninh Bình cũ về phía Đông Nam. Nằm ở giữa cầu Non Nước và cầu Ninh Bình và ngay ở trên ngã ba sông Vân và sông Đáy.

Một ngôi chùa cổ được khánh thành vào thời vua Lý Nhân Tông và ở ngay dưới chân núi Non Nước Ninh Bình. Gần đây chùa đã được tu sửa lại khang trang hơn những vẫn giữ được nét vẻ linh thiêng của ngôi chùa cổ này. Ngay từ thời Lý ngôi chùa đã xuất hiện tháp trong tháp là Thờ Phật có một tượng Phật chính và một số tượng Phật phụ. Nhưng lại đến thế kỉ XVIII thì lại tách ra làm 2 kiến trúc riêng là: chùa và tháp. Đến thời Trần tháp “Linh Tế” bị đổ vỡ nhưng đến năm 1337 lại được xây dựng lại và từ khi xây dựng lại tháp các văn sĩ đã làm thơ mặc định trên vịnh núi:

“Bóng tháp hình trâm ngọc

Gương soi ánh tóc huyền”

Mỗi năm có hàng triệu khách du lịch trong và ngoài nước đến tham quan chùa Non Nước. Đứng nhìn từ xa du khách sẽ được chiêm ngưỡng cảnh sắc yên bình, yên ắng của vùng quê Việt Nam.

Bảo tàng Ninh Bình

Bảo tàng Ninh Bình nằm ở phường Hoa Lư, được khánh thành ngày 1/9/1995 nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945 – 1995). Với 1.200m² sử dụng, trong đó có 500m² trưng bày, thông qua các tài liệu,  hiện vật, hình ảnh, Bảo tàng đã phản ánh sinh động vẻ đẹp một vùng đất cổ “Non nước hữa tình” và quá trình đấu tranh dựng nước, giữ nước oanh liệt của nhân dân Ninh Bình. 

Bảo tàng trưng bày những hình ảnh, hiện vật về lịch sử tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và lịch sử Ninh Bình từ thời Tiền sơ sử. Sưu tập thú rất sinh động và đa dạng (gấu, báo, hổ, nai, hươu, lợn rừng trăn, rắn, sóc, bướm, chim…) và những hình ảnh về các thắng cảnh nổi tiếng ở Ninh Bình chứng minh Ninh Bình – một mảnh đất tươi đẹp, có sơn thanh thủy tú, có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và những trung tâm bảo tồn thiên nhiên đặc biệt quý giá như Rừng quốc gia Cúc Phương, Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long…

Động Thiên Hà

Động Thiên Hà, ở phường Tây Hoa Lư, nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An, cùng với động Thiên Thanh là 2 di sản thiên nhiên vô cùng quý giá ở Ninh Bình.

Động Thiên Hà có chiều dài khoảng 700m có vẻ đẹp “sơn thanh, thủy tú”. Động được phát hiện vào năm 2007, sau thời gian dài cửa động bị vùi lấp dưới những lùm cây che kín. Để đến được động, từ bản Thổ Hà sẽ phải đi thuyền gần 1km trên dòng sông bến Đang quanh co uốn lượn. Đến bến thuyền, khách phải đi bộ thêm 500m ven theo chân núi Tướng. Con đường mòn này 2 bên cây cối phủ đầy bóng mát, du khách như lạc vào chốn rừng già hoang vu.

Bước vào cửa động, du khách chưa hết bất ngờ trước vẻ đẹp hư thực của thế giới nhũ đá thì trước mắt đã thấy một luồng sáng từ giếng trời trên cao tỏa xuống, mở rộng không gian và tầm mắt. Động khô dài khoảng 200m, rộng hơn 40m nơi đây không chỉ có những nhũ đá đủ màu sắc, đa dạng, sinh động, lung linh, huyền ảo mà còn có cả tòa “lâu đài đá” với những tích truyện như: voi chầu hổ phục, con khỉ, cáo…

Khu du lịch Tam Chúc – Ba Sao

Thuộc phường Tam Chúc, gần với khu du lịch chùa Hương (Hà Nội), Bái Đính, rừng Cúc Phương. Chùa Tam Chúc chỉ cách thành phố Phủ Lý cũ khoảng 10km chính vì vậy việc di chuyển đến đây cũng khá dễ dàng. Có nhiều cách mà bạn có thể lựa chọn để di chuyển đến chùa Tam Chúc. Điểm đến này tập trung nhiều vùng nước ngập đá vôi hóa có giá trị về lịch sử và nhiều danh thắng như: Động Thủy, chùa Ông, chùa Vân Mộng…

Chùa Tam Chúc nhìn từ trên núi (Ảnh sưu tầm)

Chùa Tam Chúc nằm trong khu du lịch Tam Chúc và có vị trí rất đặc biệt. Có thể xem chùa Tam Chúc như là một cầu nối giữa chùa Hương với chùa Bái Đính, Tràng An. Chùa nằm ở phường Tam Chúc, sở hữu một vị trí vô cùng đắc địa. Phía sau chùa là núi Thất Tinh, phía trước là hồ Lục Nhạc . Trong hồ có 6 hòn đảo nhỏ theo tương truyền chính là 6 chiếc chuông mà ông trời đã ban cho nơi đây.

Xem thêm: Ngắm nhìn chùa Tam Chúc, ngôi chùa lớn nhất thế giới qua flycam 4k

Đền Ông Tiên

Đền Ông Tiên là địa điểm du lịch được bình chọn là “điểm đến được yêu thích nhất”. Sở hữu một khung cảnh cổ xưa, hình dáng lạ mắt, độc đáo, khi nhìn từ xa giống như con voi phủ phục.

Đền Tiên Ông – Chùa Ông (Ảnh: foox.vn)

Đền Tiên Ông nằm trong quần thể di tích thắng cảnh Bát Cảnh Sơn ở phường Nguyễn Úy. Từ phường Hà Nam, theo quốc lộ 22 đi 13km là đến quần thể danh thắng Bát Cảnh Sơn (hoặc có thể đi từ Đồng Văn theo quốc lộ 60). Phường Nguyễn Úy được thiên nhiên ưu đãi với địa hình tự nhiên có nhiều tiềm năng phong phú. Xét theo tổng thể ở phạm vi rộng thì Bát Cảnh Sơn là một cụm du lịch của quần thể Hương Sơn bởi hai thắng cảnh này rất gần gũi, tiếp giáp với nhau liền mạch trong dãy núi đá vôi Ninh Bình – Hà Nội.

Chùa Bà Đanh

Chùa Bà Đanh vẫn giữa được nét cổ kính (Ảnh: Quang Nam)

Đây là ngôi chùa nổi tiếng là linh thiêng – cũng là 1 trong những điểm đến thu hút du khách thập phương ghé thăm. Chùa Bà Đanh này còn gọi “Bảo Sơn Nữ”, tọa lạc trên một vùng đất tại thôn Đanh Xá, phường Kim Bảng. Chùa có diện tích khoảng 10ha trải rộng cho chừng gần 40 gian nhà gạch ngói – bề thế ấy cùng lịch sử dài lâu – chùa Bà Đanh được xem như thắng tích Phật giáo nổi bật ở Ninh Bình hay của cả miền Bắc. 

Trong một khuôn viên chùa phủ rợp bóng cổ thụ xưa cũ mà nếu nhìn từ trên không – ở một thế đất tuyệt mỹ ba mặt được ôm bởi sông Đáy, lối độc đạo dẫn vào lại có hai ngõ: một đưa đến chính điện, ngõ kia đến núi Ngọc cận kề Chùa.  Ba mặt khu di tích này có dòng sông Đáy bao quanh.

Để lý giải cho thành ngữ “Vắng tanh như chùa Bà Đanh”, nhiều nhà nghiên cứu đưa ra rất nhiều giả thuyết. Nổi tiếng nhất trong số đó là do chùa bà Đanh rất linh thiêng. Tên chùa Bà Đanh dựa trên địa danh thôn Đanh xá nơi chùa tọa lạc và sự vắng vẻ khó hiểu một chốn linh thiêng trang nghiêm bậc nhất như thế có khi được dẫn giải do vị trí độc đạo và thế khuất vắng của chùa. Bên cạnh đó người dân địa phương thường kể lại rằng, Bảo Sơn Tự rất linh thiêng, người đi đường nếu dám cười cợt, bất kính dù chỉ 1 câu cũng sẽ bị trừng phạt nặng nề. Chính vì lẽ đó mà càng ngày càng ít người dám đến thờ cúng do sợ “vạ từ miệng mà ra”.

Ngôi nhà Bá Kiến

Đường vào nhà Bá kiến (Ảnh sưu tầm)

Nhắc đến Bá Kiến là nhắc đến Chí Phèo, là nhắc đến làng Vũ Đại ngày ấy với món cháo hành, cá kho nức tiếng. Nếu đã từng say mê tác phẩm Chí Phèo thì hãy đến Ninh Bình ngay để thăm ngôi nhà Bá Kiến. Nằm tại thôn Nhân Hậu, xã Nam Lý, trải qua bao thăng trầm, ngôi nhà Bá Kiến còn sót lại chỉ là căn nhà lợp mái ngói 3 gian và đôi chum nước trước sân. Ấy vậy mà hàng ngày vẫn có hàng trăm lượt khách đến tham quan, một phần vì tò mò, một phần vì thích thú kiến trúc đặc biệt của nơi đây. 

Nhà Bá Kiến (Ảnh sưu tầm)

Căn nhà có 3 gian được xây dựng theo lối nhà truyền thống Bắc Bộ Việt Nam và được làm toàn bằng gỗ lim rắn chắc, bề thế. Người dựng ngôi nhà này chính là cụ Cựu Hanh, một lái buôn giàu có nổi tiếng khắp vùng nam đồng bằng Sông Hồng xưa. Ngôi nhà Bá Kiến tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng 900m2, cửa theo hương Tây – Nam. Theo các cụ cao niên trong làng, trước kia ngôi nhà này vốn thuộc sở hữu của ngụy viên Bắc kỳ Bá Bính. Bá Bính, tên thật là Trần Duy Bính (mất năm 1946) được cố nhà văn Nam Cao tiết lộ chính là nguyên mẫu nhân vật Bá Kiến nổi tiếng. Đến nay, trải qua rất nhiều thăng trầm, biến động của lịch sử ngôi nhà đặc biệt này vẫn được người dân nơi đây gìn giữ và coi như báu vật của làng “Vũ Đại”.

Làng kho cá Vũ Đại

Làng cá kho Vũ Đại (Ảnh sưu tầm)

Trước kia, làng Vũ Đại (Hòa Hậu, Lý Nhân, Hà Nam cũ) nổi tiếng bởi gắn liền với quê hương của nhà văn Nam Cao và tac phẩm Chí Phèo. Còn bây giờ ngôi làng này lại khá nổi tiếng với món cá kho. Nằm gần điểm du lịch Nhà Bá Kiến nên bạn có thể kết hợp tham quan cả hai điểm du lịch này. Khắp làng, đâu đâu cũng thấy những hộ gia đình kinh doanh món cá kho. Cá kho làng Vũ Đại ngon nức tiếng, cá được bắt dưới sông đem kho với hơn 10 loại gia vị đặc biệt, vị ngon chẳng chê vào đâu được. Đến đây, bạn vừa có thể tham quan, trực tiếp chứng kiến cảnh người làng Vũ Đại nấu cá, vừa có thể thưởng thức những âu cá thơm ngon, đậm vị, ăn một lần là chẳng thể nào quên.

Biển Quất Lâm

Mùa hè là thời điểm lý tưởng nhất để du lịch biển Quất Lâm (Ảnh sưu tầm)

Địa chỉ biển Quất Lâm thuộc xã Giao Thủy. Đây là bãi biển khá nổi tiếng tại Ninh Bình vì thuận tiện đi lại cũng như có khá nhiều cảnh đẹp. Với khoảng cách từ Hà Nội về đến Quất Lâm là 120km thế nên nhiều khách du lịch đặc biệt những bạn trẻ yêu thích trải nghiệm, khám phá cảnh đẹp làng quê thì hay lựa chọn hình thức phượt bằng xe máy. Thời điểm đẹp nhất và vui nhất mà du khách nên ghé thăm đó chính là mùa hè từ tầm tháng 5 – 9.

Vườn quốc gia Xuân Thủy

Vườn quốc gia Xuân Thủy có tổng diện tích là 12.000 ha (Ảnh sưu tầm)

Vườn quốc gia Xuân Thủy thuộc xã Giao Minh, đây là một trong các khu rừng ngập nước quan trọng của Việt Nam, và được xem như “sân ga” của nhiều loài chim di cư quý hiếm, trở thành điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn du khách. Đây còn là khu Ramsar (vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế, nơi cư trú của các loài chim nước) đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, từ năm 1989. Đến tháng 12/2004, UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng là khu dự trữ sinh quyển thế giới, trong đó Vườn quốc gia Xuân Thủy ở khu vực trung tâm.

Đến khám phá Vườn quốc gia Xuân Thủy, du khách sẽ có dịp vi vu bằng thuyền trên dòng sông Vọp tiến ra cửa Ba Lạt, ghé ngọn Hải Đăng – Tiền Hải, lên đài quan sát Cồn Ngạn, thăm thú Cồn Xanh, thả bộ dọc theo dải phi lao trên Cồn Lu, và len lỏi qua các thảm rừng ngập mặn. Mùa lý tưởng nhất để xem chim là từ tháng 10-11 đến tháng 3-4 năm sau.

Nhà thờ Hưng Nghĩa

Theo lịch sử ghi lại thì nhà thờ Hưng Nghĩa được xây dựng từ năm 1927 (Ảnh sưu tầm)

Giáo xứ Hưng Nghĩa tọa lạc tại xã Hải Hưng, nằm cách trung tâm phường Nam Định hơn 30km. Dù nơi đây khá xa khu trung tâm nhưng du khách đều dành thời gian đến để chụp ảnh, check in vài tấm hình đẹp làm kỷ niệm. Theo lịch sử ghi lại, nhà thờ đẹp ở Ninh Bình này được xây dựng từ năm 1927 theo lối kiến trúc Gothic của Pháp, Tây Ban Nha. Đến năm 2000, giáo xứ Hưng Nghĩa được khởi công trùng tu, sửa chữa lại và mãi đến 2007, công trình này mới hoàn thiện, mang vẻ đẹp mới mẻ hơn. 

Bãi biển Thịnh Long

Bãi biển Thịnh Long (Ảnh: Ngọc Dũng)

Biển Long Thịnh nằm xã Hải Thịnh, đây là một bãi biển sạch, trải dài hơn 3km với bờ cát cực mịn và không bị bùn lún. Nơi đây được chia làm hai bãi biển mỗi bãi biển có một đặc điểm khác nhau và đều tuyệt vời để bạn khám phá trong đó:

• Bãi biển 1: Bãi biển 1 gồm những chiếc mủng, ghe của dân chài lưới cực phù hợp cho các bạn chụp ảnh và tạo những bức ảnh cực ấn tượng.
• Bãi biển 2: Bãi biển 2 là nơi của nhiều nhà nghỉ mọc cùng với đó là các quán ăn, cửa hàng bán đồ lưu niệm. Đây cũng chính là bãi tắm chính của biển Thịnh Long đó, nếu bạn muốn vừa tắm biển vừa có dịch vụ du lịch phục vụ thì hãy tới bãi biển 2 nhé.

Tòa giám mục Bùi Chu, đền thánh Kiên Lao

Kiến trúc nhà thờ Đền Thánh Kiên Lao thiết kế độc đáo (Ảnh sưu tầm)

Một trong những nhà thờ đẹp ở Ninh Bình còn phải kể đến Tòa giám mục Bùi Chu và đền thánh Kiên Lao. Nhà thờ Đền Thánh Kiên Lao có tọa lạc nằm ở xã Xuân Trường, cách trung tâm phường Nam Định khoảng 30km. Nổi bật với kiến trúc đồ sộ, độc đáo, dù có tuổi đời lên đến 100 năm ấy mà tòa giám mục vẫn uy nghi, bề thế, còn đền thánh lại thu hút với vẻ đẹp cổ kính, lối kiến gotich khiến bạn khó lòng rời mắt khỏi. Nơi đây từ lâu đã nổi tiếng rất lâu với nghề chạm trổ, điêu khắc gỗ, tạc tượng… và những công trình lớn.

Ngôi nhà thờ Chính tòa Giáo phận Bùi Chu (Ảnh sưu tầm)

Tòa Giám mục Giáo phận Bùi Chu nay thuộc xã Xuân Trường. Vào năm 1960, Giáo phận Bùi Chu được Tòa thánh Vatican nâng lên thành Giáo phận chính tòa. Bùi Chu là Giáo phận có nhiều xứ đạo hình thành từ lâu đời và gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng liên quan đến lịch sử hình thành và phát triển Công giáo tại Việt Nam.

Khu di tích Phủ Dầy

Quần thể di tích Tâm Linh phủ Dầy có đến 4 địa điểm chính thờ Mẫu Liễu Hạnh (Ảnh sưu tầm)

Phủ Dầy là một quần thể di tích tâm linh nằm tại xã Vụ Bản. Nơi đây gắn liền đến sự giáng sinh lần thứ hai của mẫu Liễu Hạnh. Quân thể Phủ Dầy rộng khắp và trải dài trên xã Kim Thái với trên 20 đền, phủ, lăng, chùa. Vì vậy nếu để đi lễ đủ khắp hết các địa danh, quý khách có thể đi trong 2 ngày. Nếu không có quá nhiều thời gian, quý khách có thể đi điểm chính bao gồm Phủ Chính Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Lăng Mẫu và Chùa Tiên Hương.

Đây là những địa danh lớn trung tâm trong quần Phủ Dầy, nơi gắn liền với nhiều  huyền tích về Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Khi gọi Phủ Dầy còn vì chính nơi này có món bánh dày – giò nổi tiếng, lại có người cho rằng: Kẻ Dày xuất phát từ nơi có gò đất nổi lên hình bánh dầy trước cửa phủ.

Chợ Viềng

 Chợ Viềng là một nét văn hóa đặc trưng của cư dân nông nghiệp ĐB sông Hồng (Ảnh sưu tầm)

Chợ Viềng là tên gọi chung của 2 khu chợ: chợ Viềng Vụ Bản (hay chợ Viềng Phủ do gần phủ Dầy, xã Hiển Khánh) và chợ Viềng Nam Trực (hay chợ Viềng Chùa do gần chùa Đại Bi, xã Nam Trực). Năm nào cũng vậy, cứ mỗi độ xuân về, người Ninh Bình cùng với nỗi háo hức đón Tết là niềm mong ngóng chợ Viềng mồng 8 tháng Giêng – phiên chợ “cầu may” có một không hai mở từ đêm mồng 7. Phiên chợ nào cũng đông nghịt người với mong muốn đến chợ Viềng để mua may bán rủi. Bán đi cái xui của năm cũ mua cái may mắn cho năm này chính vì vậy mà người bán chẳng bao giờ nói thách, người mua cũng chẳng bao giờ mặc cả.

Cột cờ Thành Nam

Cột cờ Thành Nam (Ảnh sưu tầm)

Cột cờ Thành Nam thuộc phường Nam Định, đây là một trong những công trình kiến trúc cỗ, là một biểu tượng lịch sử thiêng liêng của mảnh đất Ninh Bình. Được xây dựng vào thế kỷ thứ XIX, vào năm thứ Ba đời Thiệu Trị triều Nguyễn (1843). Kiến trúc Cột cờ cao 24,84 mét gồm hai bệ đáy vuông, chu vi hơn 200 mét. Ngày nay, cột cờ Thành Nam trở thành địa điểm du lịch không thể bỏ qua khi ghé thăm thành phố Nam Định cũ.

Khu di tích Đền Trần

Khu di tích Đền Trần là ngôi đền thờ 14 vị vua nhà Trần (Ảnh sưu tầm)

Khu di tích Đền Trần thuộc phường Nam Định, bao gồm 3 công trình kiến trúc chính là: đền Thiên Trường, đền Cố Trạch và đền Trùng Hoa, có kiểu dáng chung và quy mô ngang nhau. Phía trước có cổng ngũ môn. Qua cổng là một hồ nước hình chữ nhật. Chính giữa phía sau hồ là đền Thiên Trường. Lễ khai ấn Đền Trần diễn ra từ ngày 14 – 15 tháng Giêng âm lịch.

Hàng năm, tại khu di tích Đền Trần sẽ diễn ra 2 lễ hội lớn, đó là Lễ khai ấn Đền Trần đầu xuân và Hội Đền Trần tháng tám, thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương về dự, tri ân công đức của 14 vị vua Trần và cầu mong những điều tốt đẹp.

Chùa Phổ Minh

Tháp Phổ Minh trong tờ 100 đồng (Ảnh sưu tầm)

Chùa Phổ Minh nằm ở thôn Tức Mạc, phường Nam Định. Chùa được xây dựng dưới thời Lý và được triều Trần mở rộng vào năm 1262. Chùa nằm về phía tây cung điện Trùng Quang, nơi các thái thượng hoàng nhà Trần sau khi nhường ngôi cho con về ở. Chùa có quy mô rất bề thế và là nơi tu hành tụng niệm của quan lại, quý tộc cao cấp triều Trần. Chùa tháp Phổ Minh cùng với đền Thiên Trường (thờ các vua Trần) và đền Cố Trạch (thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn) đã tạo thành một khu di tích không những có giá trị về mặt nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa lịch sử hết sức to lớn.

Công trình có giá trị nhất, giữ vai trò chủ đạo của chùa và được bảo tồn khá nguyên vẹn cho đến ngày nay là tháp Phổ Minh. Do công trình này mà chùa Phổ Minh còn được gọi là chùa Tháp. Tháp Phổ Minh được xây dựng vào năm 1305, dưới thời vua Trần Anh Tông, cao 19,5m, có 14 tầng, lên cao thu hẹp dần và kết thúc bằng một chỏm nhọn hình bầu rượu có nhiều cạnh.

Bảo Tàng Dệt

Bảo tàng dệt được xây dựng theo lối kiến trúc Pháp cổ (Ảnh sưu tầm)

Bảo tàng dệt hay còn gọi là bảo tàng ngành dệt may Việt Nam có tọa lạc nằm tại số 5 đường Hoàng Hoa Thám, phường Nam Định. Bảo tàng dệt may thuộc khu nhà truyền thống của tổng công ty cổ phần nhà máy dệt Nam Định. Đây chính là cái nôi của ngành dệt Việt Nam và là nơi lưu giữ những giá trị, hiện vật truyền thống chiến đấu, lao động sản xuất của những cán bộ, công nhân ngành dệt may thời xưa.

Chùa Cổ Lễ

Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa cao cao 12 tầng (32m), có 8 mặt (Ảnh sưu tầm)

Được xây dựng từ thời Lý với tên tự là “Thần Quang”, chùa Cổ Lễ thuộc xã Cổ Lễ, là một quần thể kiến trúc phật giáo độc đáo nổi tiếng của Việt Nam. Theo văn bia chùa Cổ Lễ ghi lại, chùa được xây dựng vào thế kỷ thứ XII thời Lý Thần Tông, trên một nền đất vuông, rộng gần 10 mẫu bắc bộ, cảnh quan sơn thủy hữu tình, xung quanh có sông nhỏ và hồ bao quanh. Ngôi chùa linh thiêng này ngoài thờ Phật, còn thờ Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không, người có công lớn trong việc xây dựng chùa.

Các món ăn ngon ở Ninh Bình

Cơm cháy Ninh Bình

Món cơm cháy không phải là món ăn cổ truyền của người Ninh Bình, nhưng do một người con cố đô sáng tạo ra và được lưu giữ, phát triển cho tới nay. Để có thể tạo ra món ăn đặc biệt này đòi hỏi người chế biến phải trải qua nhiều công đoạn cầu kì. So với những món truyền thống trước đây thì cơm cháy hiện nay đã có những sáng tạo khác biệt thế nhưng hương vị hầu như vẫn được giữ nguyên.

Cơm cháy truyền thống thường được ăn cùng với thịt dê núi Ninh Bình, tim cật sau xào cùng cà rốt, cà chua, nấm và hành tây. Cách chế biến món đặc sản này lại khá cầu kì. Muốn cho gạo được thơm ngon người làm phải nấu cùng với than củi trên một chiếc nồi gang dày và để lửa thật nhỏ để tạo cháy ở đáy nồi, sau đó đem phơi nắng càng lâu càng tốt.

Thịt dê núi Ninh Bình

Thịt dê núi Ninh Bình có đặc trưng săn chắc, ít mỡ và có vị thơm. Người ta cho rằng sở dĩ như vậy vì ở Ninh Bình có nhiều núi đá, dê chạy nhảy nhiều nên cơ thịt săn chắc, ít mỡ hơn hẳn dê chăn thả trên đồi. Mặt khác, với địa hình đặc trưng của núi đá vôi ngập nước có rất nhiều các loại rau, cỏ, thảo dược thích hợp là thức ăn cho dê như giò gai, giò vàng, bách bộ, ô zô, lim xẹt, móng bò, dướng, bầu trích, mộc sông, mõm chuột, xoan dù, cà gai leo, tạo nên chất lượng và vị ngon của thịt dê. Một số nguyên liệu và đặc sản sở tại khác cũng góp phần làm nổi bật các món thịt dê Ninh Bình phải kể đến các loại rau ăn kèm đặc trưng địa hình núi đá, rượu Kim Sơn, rượu cần Nho Quan và cơm cháy Ninh Bình.

Theo đúng chuẩn, thịt có độ mềm vừa phải, không quá dai, có mùi hơi hôi đặc trưng nhưng không nồng như dê vùng khác. Khi ăn, bạn dùng kèm chanh, gừng, ớt, sả, riềng, lá sung, lá mơ, chuối xanh cùng các loại rau sống để làm bớt mùi hôi và làm nổi độ ngọt của thịt lên.

Gỏi cá nhệch Kim Sơn

Để chế biến ra món gỏi cá nhệch đặc sản Kim Sơn, đặc sản Ninh Bình này, chúng ta cần một chuỗi khâu chế biến hết sức kì công. Gỏi cá nhệch món ăn đặc sản Kim Sơn, đặc sản Ninh Bình mang hương thơm bùi bùi của gạo nếp rang, vị chua thanh thanh của dấm xen vào cái vị cay ấm của gừng với tỏi, ớt, tiêu, sả. Gỏi cá nhệch đặc sản Kim Sơn, đặc sản Ninh Bình thơm và bùi, có mùi vị rất đặc trưng, ăn một lần là nhớ mãi không quên.

Gỏi cá nhệch Kim Sơn (Ảnh sưu tầm)

Có nhiều du khách khi đặt chân đến Ninh Binh du lịch được thưởng thức những món ăn đặc sản Ninh Bình, Nhưng không thể quên được gọi cá nhệch đặc sản Kim Sơn, đặc sản Ninh Bình khi đã một lần dùng món ăn đó. Một trong những món ăn đặc sản Ninh Bình được nhiều du khách yêu thích.

Ốc núi Ninh Bình

Loài ốc núi Ninh Bình này cực hiếm vì chúng chỉ sống trong các hang đá, phải đến mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 8 ốc núi mới bò ra tìm kiếm thức ăn và sinh sản. Ốc núi có ở hầu hết các nơi tỉnh Ninh Bình nhưng tập trung nhiều là ở các dãy núi đá vôi Tam Điệp, Yên Mô và Nho Quan, Hoa Lư.

Ốc núi Ninh Bình thơm ngon, thịt dai và ngọt (Ảnh sưu tầm)

Ốc núi rất khó phát hiện, người ta thường phải dậy từ sáng sớm khi ốc bò ra khỏi hang kiếm ăn mới tìm mà bắt được. Thịt ốc núi dai, giòn, ngọt, thơm mùi thuốc bắc. Ốc núi có thể chế biến thành nhiều món như nướng, xào me, hấp gừng, luộc xả hết, trộn gỏi hành tây…đều rất hấp dẫn.

Gà ri Cúc Phương

Từ lâu, gà ri Cúc Phương đã trở thành loài vật nuôi đặc sản của huyện Nho Quan cũ. Đây là loài gà được nuôi ở vùng rừng núi Cúc Phương với khí hậu và điều kiện tự nhiên phù hợp khiến thịt gà rất thơm ngon so với những giống gà khác. Nếu ghé Cúc Phương, hãy thưởng thức món ngon Ninh Bình này nhé.

Cá rô Tổng Trường

Dứa Đồng Giao

Dứa Đồng Giao là thương hiệu nông sản của vùng đất Nho Quan. Quả dứa Đồng Giao có mặt trong sách Top 50 trái cây đặc sản nổi tiếng nhất Việt Nam. Dứa Đồng Giao cùng với cá rô Tổng Trường, dê núi và cơm cháy Ninh Bình được coi là những đặc sản ẩm thực tiêu biểu của Ninh Bình.

Trang trại dứa này thuộc xã Nho Quan, chỉ cách Hà Nội khoảng 100km. Bạn có thể đến đây bằng một trong hai loại phương tiện: xe khách hoặc xe máy. Tuy nhiên, nếu muốn tiết kiệm thời gian và chủ động hơn trong khi di chuyển thì xe máy vẫn là lựa chọn phù hợp hơn cả.

Xem thêm: Kinh nghiệm du lịch đồi dứa Tam Điệp, Ninh Bình

Bún mọc Tố Như

Bún mọc có lẽ không còn xa lạ với mọi người, tuy nhiên ở mỗi vùng khác nhau thì món ăn này cũng được chế biến và thưởng thức theo những cách khác nhau. Các bạn mà có dịp dịp ghé thăm xã Phát Diệm, ngoài việc tham quan nhà thờ đá Phát Diệm thì đừng quên thưởng thức món bún mọc Tố Như.

Mọc Kim Sơn khiến bát bún trở nên đặc biệt (Ảnh: thegioiamthuc.com)

Cũng như tên gọi, bún mọc Tố Như gồm có bún, mọc, nước dùng và thứ ăn kèm (rau sống) của nhà hàng Tố Như. Để có được bát bún ngon, người làm bún phải rất kỳ công từ khâu chọn gạo xay, sàng, lọc sao cho khi chế biến sợi bún trắng, dẻo, săn tròn. Việc làm mọc còn cầu kỳ hơn. Thịt phải là thịt bắp, lọc hết gân mỡ ra mới cho xay giã, ướp gia vị, viên thành từng viên nhỏ, thả vào nồi nước sôi, sau 7 đến 10 phút, viên mọc đã nổi lên trên mặt nước trắng hồng, trong suốt, một mùi thơm ngọt lan nhẹ xung quanh.

Xôi trứng kiến Nho Quan

Xôi trứng kiến (Ảnh sưu tầm)

Xôi là một món ăn phổ biến với người Việt, nhưng không phải ai cũng biết đến đặc sản xôi trứng kiến quý hiếm, độc đáo của vùng Nho Quan. Hàng năm vào tháng 2 âm lịch, người dân địa phương lại bắt đầu hành trình đánh trứng kiến. Phải quan sát kỹ, chọn những tổ căng tròn có nhiều trứng. Trứng kiến mang về được rửa nước ấm, ráo nước, tẩm ướp gia vị rồi chế biến thành món ăn độc đáo này. Xôi trứng kiến Nho Quan là quà đặc biệt mà thiên nhiên ưu ái cho con người và vùng đất Ninh Bình, ai một lần được thưởng thức hẳn sẽ nhớ mãi không quên

Cá chuối nướng Vân Long

Là đặc sản quý của đầm Vân Long, được phát hiện đầu tiên ở hang Cá. Cá chuối Vân Long có thân hình to, tròn, sống trong các hang động ngập nước nên có hình dáng đặc trưng. Món cá chuối nướng Vân Long là một đặc sắc ẩm thực của vùng đất phía bắc Gia Viễn. Trong danh sách các món ngon Ninh Bình không thể thiếu món cá nướng này rồi.

Miến lươn Ninh Bình

Miến lươn ấn tượng nhất ở nước dùng được ninh kỹ từ xương lươn cùng xương ống, nhờ đó mà nước có được hương vị đậm đà, thơm ngon, và có màu đục. Thịt lươn được lọc kỹ, rim theo công thức riêng nên khi ăn cũng có hương vị rất khác, thơm béo và ngọt vị đậm đà.

Miến lươn Ninh Bình (Ảnh sưu tầm)

Những con lươn được lựa chọn là lươn cốm, thịt ngọt mà dai và chắc. Ngoài ra, có một điểm vô cùng chú ý ở bát miến lươn này, đó là những sợi miến dai dai, để bao lâu trong bát cũng không bị nát hay nhũn quá, ăn vẫn có độ sần sật vừa đủ.

Cá kho gáo

Nghe qua cái tên cá kho gáo nhiều người lại lầm tưởng là cá kho bằng gáo, nhưng thực chất món cá kho gáo ở đây là kho cá với quả gáo. Gáo là một loại cây tầm nổi thường mọc ở khe suối hoặc chân đồi. Quả gáo có vị chua, hơi ngọt mát và có mùi thơm nên thường được dùng để nấu các món canh chua thay me, sấu tuy nhiên ngon hơn cả là món cá kho gáo – món ăn trở thành đặc sản Ninh Bình mỗi khi nhắc tới món ngon đất cố đô Hoa Lư. Với hương vị rất đặc biệt, món cá kho gáo lại trở thành món ăn nổi tiếng đặc sản Ninh Bình. Chế biến món ăn này tuy không khó nhưng cũng cần những bí quyết riêng trong khâu chọn nguyên liệu và cách làm.

Cá kho niêu

Cá kho niêu – Đặc sản ẩm thực Ninh Bình (Ảnh sưu tầm)

Nhắc tới Ninh Bình, chắc bạn sẽ nhớ ngay tới tác phẩm kinh điển “Làng Vũ Đại ngày ấy” ( Vũ Đại tên làng nổi tiếng gắn với tác phẩm Chí Phèo của nhà văn tên tuổi Nam Cao) đặc tả cuộc sống vùng nông thôn trong xã hội thực dân nửa phong kiến của Việt Nam. Được làm từ cá trắm đen, sau  khi rửa sạch được tẩm ướp gia vị theo bí quyết riêng của người dân làng Vũ Đại. Gắn với làng Vũ Đại, món “cá kho niêu” nổi tiếng khắp chốn gần xa – nơi đã mang Ninh Bình tới gần với thế giới hơn. Món ăn này được xem là đặc sản cá kho Ninh Bình được chế biến kì công này luôn là lựa chọn số 1 cho du khách mỗi lần đi du lịch Ninh Bình.

Bánh cuốn Phủ Lý

Bánh cuốn chả Phủ Lý thơm ngon nức tiếng

Nếu như “cá kho niêu” được coi là kinh điển thì “bánh cuốn Phủ Lý” được coi là đặc sản của vùng đất Ninh Bình. Bánh cuốn ăn kèm với chả nướng – Làm từ thịt lợn, sau khi tẩm ướp và nướng trên than hồng rực lửa. Ngoài ra, một yếu tố làm món ăn này được du khách đánh giá tốt bởi nước chấm. Bánh không nhân ăn kèm với rau sống, chả nướng chín thơm trên than hồng sẽ làm nức lòng gout ẩm thực tinh tế của bạn. Chả nướng được làm rất công phu từ nguyên liệu thịt heo tươi qua quá trình tẩm ướp gia vị phức tạp rồi mang nướng đều tay trên than hồng. Tiếp đó là nước chấm chua ngọt kèm theo đĩa bánh trắng ngần phía trên có rắc chút hành khô phi thơm.

Bún Tái Kênh

Nhắc tới món ngon Ninh Bình không thể quên tên gọi bún Tái Kênh làm rạo rực lòng người. Bún trắng sợi dẻo và săn, nhìn hấp dẫn trở thành nguyên liệu để chế biến nhiều món ăn từ bún khác: bún phở,bún mọc, bún chả, bún giò heo. Đây là món ăn dân dã, không hề xa xỉ mà vẫn ấm lòng người khi tới Ninh Bình.

Bún Tái Kênh (Ảnh sưu tầm)

Để làm nên những mẻ bún thơm ngon, việc quan trọng đầu tiên là bí quyết từ khâu chọn gạo. Gạo làm bún phải là gạo Khang dân, gạo Ải – loại gạo khi nấu phải khô. Các loại gạo như gạo Tạp giao, gạo Tám không dùng làm bún được vì loại gạo dẻo này khi làm các sợi bún sẽ bị nát và dính bết vào nhau.

Chuối ngự Đại Hoàng

Chuối ngự là loại giống chuối lưỡng bội, có nguồn gốc từ Làng Đại Hoàng, phủ Lý Nhân, nay là  xã Nam Lý, nổi tiếng với đặc sản chuối ngự “tiến vua”. Loại chuối này được rất nhiều người biết đến bởi đây là quê hương của nhà văn Nam Cao, được biết đến với cái tên “làng Vũ Đại” trong tác phẩm văn học kinh điển ấy. 

Chuối ngự Đại Hoàng (Ảnh sưu tầm)

Đây là giống chuối ngon xếp đầu bảng trong hơn 30 giống chuối ở Việt Nam. Là một trong những loại hoa quả vô cùng thơm ngon, bổ dưỡng. Ngày nay, mỗi dịp Tết đến hay rằm, mùng 1 hàng tháng chuối ngự được khá nhiều người sử dụng.  Bởi cứ cận Tết, có rất nhiều người “săn” chuối ngự “tiến vua” ở làng Đại Hoàng nên loại chuối này trở nên đắt giá, cháy hàng. Người dân và các thương lái cũng được mùa thu hoạch và kinh doanh loại chuối trứ danh.

Còn khá nhiều món ăn ngon khác đáng để bạn thử: Mắm cáy Bình Lục, Bún cá rô đồng, Quýt Lý Nhân, Hồng Nhân Hậu. Bạn cũng có thể mua Rượu làng Vọc hoặc bánh đa Phúc ở Ninh Bình về làm quà biếu tặng.

Phở bò

Phở gia truyền với hương vị riêng, khác hẳn Hà Nội (Ảnh sưu tầm)

Khác với phở Hà Nội, phở Ninh Bình có hương vị đậm đà hơn nhờ cốt nước mắm cá, nhắc đến phở Ninh Bình là nhắc tới Phở Cồ. Nước dùng phở được chế biến từ xương bò ninh nhừ với đầy đủ gia vị hương liệu như như hành khô, gừng nướng đập dập, thảo quả, hoa hồi, quế, đinh hương, hạt ngò gai, thanh quế, nước mắm loại ngon… Bánh phở Ninh Bình có sợi to bản, thường là loại bánh tráng tay mỏng vừa phải, thái cũng bằng tay, sợi to gấp đôi sợi bánh thái bằng máy phổ biến tại Hà Nội. Những hàng phở Ninh Bình còn đặc trưng bởi những tảng thịt bò treo trước quầy, những mảng tường ám khói đen kèm theo mùi hương thịt bò.

Nem nắm Giao Thủy

Nem nắm Ninh Bình đầy đủ lá sung, nước chấm, đinh lăng (Ảnh sưu tầm)

Theo sách vở xưa còn để lại, khi phủ Thiên Trường trở thành kinh đô thứ hai của Vua Trần, các làng nghề truyền thống dần được hình thành và những của ngon vật lạ cả nước đổ về đây để dâng lên vua. Sau khi thưởng thức món nem nắm Nhà Vua khen rất ngon và món nem nắm Giao Thủy hay nem thính Ninh Bình cũng có lai lịch từ thời đó. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử dân tộc, món nem nắm Giao Thủy được lưu truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác và đã trở thành “thương hiệu” đặc sản Ninh Bình. Nem nắm Ninh Bình được làm từ thịt, bì lợn, thính, tỏi, nước mắm, lá sung, lá đinh năng…

Bún đũa Thành Nam

Bún đũa – đặc sản ngon mê ly (Ảnh sưu tầm)

Gần giống như bánh canh ở miền Nam nhưng bún đũa Ninh Bình có sự khác biệt không thể lẫn: sợi bún to cỡ đầu đũa, mềm nhưng săn chắc chứ không hề nhũn. Bún đũa kết hợp với riêu cua có vị ngọt đậm, nước dùng hơi chua, thơm dậy mùi của cua đồng. Dạo quanh các chợ Ngõ Ngang, chợ Rồng hay phố Hàng Đồng, không nên bỏ lỡ cơ hội để thưởng thức bát bún đũariêu cua có vị chua thanh thanh.

Xôi xíu

Xôi xíu món ăn ngon không thể bỏ qua (Ảnh sưu tầm)

Xôi xíu là món ăn được tạo nên từ gạo nếp thơm ngon. Và thứ đặc biệt hơn cả tạo nên hương vị độc đáo cho món ăn này chính là xíu đi kèm. Xíu được làm từ thịt, qua quá trình tẩm ướp. Khi nấu lên xíu có vị ngòn ngọt, mằn mặn, cay cay khiến người dùng có những cảm nhận vô cùng khác lạ. Những khách hàng quen thuộc của những quán bán xôi xíu thường chủ yếu là học sinh và những người đi làm. Họ thường ghé vào tiệm xôi xíu bên đường để ngồi ăn vào mỗi sáng. Từ những hạt gạo nếp trắng ngần bóng bẩy, qua bàn tay của người bán hàng. Xôi xíu đã trở thành một món ăn hấp dẫn ngay cả chính người Ninh Bình và những vị khách thập phương.

Bánh cuốn Làng Kênh

Bánh cuốn làng Kênh giờ đã lan khắp thành Nam (Ảnh sưu tầm)

Đặc biệt, bánh cuốn làng Kênh không có nhân gì cả, chỉ là lớp bánh được tráng, cuốn lại và ăn với thứ nước chấm độc đá và khẩu chả quế. Trải qua những biến cố thời gian, bánh cuốn Kênh, nay là đường Bái, phường Nam Định, vẫn được duy trì cho tới ngày nay. Bánh cuốn làng Kênh mỏng tang như lụa bạch nhưng vẫn dai, màu trắng ngà mà thanh khiết chứ không nặng đục, vị bánh thơm tho của thứ gạo Mộc Tuyền xưa. Nước chấm phải là thứ nước mắm ngon nguyên chất có độ đạm cao, được pha với nước lọc, giấm trắng, đường theo tỷ lệ nhất định.

Bánh Gai

Bánh gai bà Thi chất lượng khác biệt thực khách khó quên (Ảnh sưu tầm)

Theo lịch sử ghi lại thì xuất xứ từ món bánh gai Cầu Ốc, phường Thiên Trường. Với sự độc đáo từ nguyên liệu đến cách làm của loại bánh gai này. Cụ thể nhân bánh được làm bằng hột bàng và gói bằng lá chuối ngự đây cũng là đặc sản Ninh Bình nổi tiếng. Hương vị của bánh gai Cầu Ốc thì ngọt, bùi, thơm mùi lá gai, béo ngậy của hạt bang làm nao nức lòng người. Theo như nhiều người có kinh nghiệm mua và chọn bánh lâu năm thì dọc tuyến đường Trần Hưng Đạo được cho là bán bánh chính hiệu.

Cá nướng úp chậu

Cá nướng úp chậu được xem là món hiếm có khó tìm (Ảnh sưu tầm)

Món ăn từ lâu là niềm tự hào của người dân xã Ninh Giang. Cá không kén mùa nhưng chủ yếu được chế biến và thưởng thức trong những ngày tết cổ truyền. Cá nướng Ninh Bình tuyệt ngon song không được rao bán như cá kho niêu đất Vũ Đại. Cá nướng úp chậu tuyệt ngon khi thưởng thức cùng nước chấm pha gừng vừa cay vừa bùi, phảng phất mùi rơm nếp, lá chuối. Món ăn đạt chuẩn khi chín vàng, thơm lựng, ấn vào thấy khô nhờ lượng nhiệt truyền qua lớp chậu dày chứ không để lửa bén vào trong khiến cá cháy đen hoặc chảy nước.

Bánh Xíu Páo

Nhân bánh làm bằng thịt lợn thái hạt lựu (Ảnh sưu tầm)

Ngay cả người Ninh Bình gốc cũng không còn nhớ chiếc bánh xíu páo nhỏ xinh này xuất hiện từ bao giờ. Bánh xíu páo là một loại bánh có nguồn gốc từ Trung Hoa. Chiếc bánh nhỏ xinh như chiếc bánh bao đã theo chân cộng đồng Hoa kiều di cư đến sống ở Phố Khách (nay là phố Hoàng Văn Thụ và phố Lê Hồng Phong). Đặc biệt hơn cả, vỏ bánh mang màu nâu bánh mật nên nhiều người hay bị lầm tưởng đây là bánh pía của Sóc Trăng. Để làm nên một chiếc bánh xíu páo nổi danh khắp nước thì nguyên liệu tạo ra nó cũng khá đơn giản như: thịt lợn, bột mì, húng lìu, dầu hào, trứng, mật ong…và cả những gia vị bí truyền mà chỉ có người làm bánh mới biết.

Bánh nhãn

Bánh nhãn được làm từ 4 nguyên liệu chính (Ảnh sưu tầm)

Đặc sản bánh nhãn nổi tiếng là vàng óng, tròn như long nhãn. Sở dĩ bánh có tên là bánh nhãn là do dân gian đặt, bánh nhãn không phải được làm từ long nhãn hay có hương thơm của nhãn mà bởi vì những chiếc bánh nhãn này giống hệt như quả nhãn về hình dáng và có màu sắc gần giống với màu của quả nhãn. Nguyên liệu làm bánh chủ yếu là từ thứ bột làm từ loại gạo nếp hương hay nếp cái hoa vàng Hải Hậu. Đây là món quà khi đến Ninh Bình mà bạn có thể mua tặng, biếu cho người thân rất phù hợp của du khách.

Kẹo Sìu Châu

Kẹo lạc Sìu Châu (Ảnh sưu tầm)

Kẹo này vốn là của một người họ Đỗ quê ở Hưng Yên sang lập nghiệp ở Nam Định cũ làm và nổi tiếng từ những năm 60 của thế kỉ XIX. Cửa hàng ở phố Hàng Sắt dưới là phố có rất nhiều người Thiều Châu. Bí quyết của kẹo Sìu không có gì ghê gớm, nó hầu như chỉ mang tính gia truyền. Lạc chọn kỹ, nấu với mạch nha, chảo “đồng điếu”, cắt thành miếng khi còn đang nóng, bọc bằng bột nếp, ủ cho lên hương. Những thanh kẹo được cắt ngắn, dường như chỉ vừa hai miếng cắn, không mấy mịn màng, thậm chí còn hơi cùn quằn nữa, bám đầy một lớp bột trắng ngà, ăn vào là cứ thấy nó giòn tan đi, rất giòn mà lại rất dễ nhai.

Kẹo dồi

Kẹo dồi lạc Đình Mạnh đặc sản truyền thống (Ảnh sưu tầm)

Kẹo dồi được tạo hình thành từng thanh kẹo trắng tinh, bên trong là nhân đậu phộng đã được rang chín thơm. Đã nổi tiếng từ rất lâu, kẹo được tinh chế bằng phương pháp cổ truyền từ những nguyên liệu chọn lọc: Lạc, đường kính, mạch nha nếp, vừng bóc, bột nếp cái hoa vàng. Kẹo dồi lạc quen thuộc với mọi lứa tuổi, nhâm nhi tách trà hoài cổ kỷ niệm xưa cũ. Kẹo lạc là món quà nhắc về quê hương, về nét văn hóa của người Việt.

Chè kho

Đỗ được chọn làm chè phải ngon, khi nấu lên phải tơi màu vàng ruộm (Ảnh sưu tầm)

Chè kho Ninh Bình là món ăn dân dã của vùng đất giàu truyền thống văn hóa. Đây là món ăn được người Ninh Bình rất yêu thích. Tuy không cầu kỳ như chè Huế và không nhiều nguyên liệu như chè miền Nam  nhưng chè kho với vị thơm nồng và ngọt dịu đặc trưng khiến người ăn không thể chối từ. Mặc dù gọi là chè nhưng lại được bày trong đĩa chứ không phải trong cốc. Món chè kho rất đặc biệt: làm từ đậu xanh, nấu ngọt qua một công đoạn nấu mà người Ninh Bình gọi là kho.

Chuối Ngự chợ Rồng

Chuối ngự là đặc sản Ninh Bình (Ảnh sưu tầm)

Nam Định cũ có tới 17 khu chợ, chợ Rồng là khu chợ nhộn nhịp và lớn nhất. Chợ Rồng xưa nổi tiếng bởi có lụa tơ tằm và chuối ngự, cho đến ngày nay vẫn vậy. Chuối ngự quả nhỏ, thuôn dài, vỏ mỏng, ăn thơm và ngon ngọt tự nhiên hơn nhiều so với các loại chuối thông thường. Mùa chuối ngự, ở chợ Rồng ánh vàng sáng lên rực chợ. Chuối ngự bày bán theo buồng, buồng to chỉ dăm bảy nải. Người mang đi xa thì chọn phần quả còn xanh, người nhà gần thì chọn buồng chuối chín.

Bánh dầy Vị Dương

Bánh dầy Vị Dương thường được giã bằng chày đứng và cối đá loại lớn (Ảnh sưu tầm)

Bánh dầy Vị Dương được giã bằng chày đứng và cối đá loại lớn, hoặc cũng có khi giã bằng chày ngang có cán gỗ qua một lượt vỉ buồm.Vỉ giã bánh dầy không phải bằng cói đơn thuần mà phải được đan bằng thân cây mai đập dập (loại cây thân nhỏ, tròn, cao quá đầu người mọc ở quanh bờ ao). Bánh dầy nặn to hay nhỏ tùy vào việc dùng bánh theo tiết lễ nhưng phải đạt độ vanh, cao thành, mặt bánh bóng mượt xoáy trôn ốc, không chảy nhão.

Trong những chuyến du xuân chơi hội Phủ Dày tháng ba và hành hương vui hội Trần tháng Tám âm lịch hàng năm, khách thập phương vẫn không quên ghé qua mua vài cặp bánh dầy Vị Dương vào phủ trước là lễ Mẫu, lễ Đức Thánh Trần, sau mới thưởng thức món ăn mang đậm phong vị vùng miền của quê hương Ninh Bình.

Đặc sản của Ninh Bình

Ngoài những món ăn ngon ở Ninh Bình mà các bạn có thể thưởng thức trong suốt hành trình khám phá mảnh đất cố đô, Ninh Bình còn có rất nhiều đặc sản mà các bạn có thể mua về làm quà cho gia đình và bạn bè.

Nem chua Yên Mạc

Nem chua Yên Mạc là đặc sản của Ninh Bình, do con gái của quan Thượng thư Phạm Thận Duật là Phạm Thị Thư sáng tạo nên dựa trên món nem chua cung đình Huế triều Nguyễn. Ăn nem chua Yên Mạc ngon nhất là ăn kèm với các loại lá sung, lá mơ, lá đinh lăng. Chỉ cần lấy đôi đũa xắn miếng nem ra là thấy một màu hồng rực của nem chua, xen lẫn là những sợi bì trắng tinh. Nem có vị hơi chua chua, chấm với nước mắm nhĩ hoặc nước mắm tỏi ớt là ngon vô địch.

Mắm tép Gia Viễn

Mắm tép Gia Viễn Ninh Bình cũng giống như mắm tép ở các vùng khác với nguyên liệu chủ yếu là làm từ những con tép riu còn tươi, có hình dáng nhỏ, thân tròn màu xanh lam hoặc màu đỏ và ngon nhất vẫn là tép ở sông Hoàng Long. Sản phẩm mắm tép Gia Viễn có màu đỏ tươi đẹp mắt, lại có mùi thơm và vị mặn ngọt đặc trưng mắm tép. Mắm tép Gia Viễn có độ sánh vừa phải, không quá lỏng, vị mặn ngọt hòa quyện vừa ăn, kích thích vị giác, đã thử một lần khó mà quên được.

Rượu cần Nho Quan

Rượu cần Nho Quan là loại rượu không qua chưng cất lửa. Người ta dùng gạo nếp xay (gạo lứt) nấu thành cơm trộn đều với men đem ủ vào trong ang hoặc vò sành từ 3 tháng trở lên mới đem ra uống.Khi sắp uống, đem đổ nước vào ang. Nước đầu bao giờ cũng ngon và ngọt, đổ nước tiếp, rượu sẽ nhạt dần. Uống rượu cần không dùng chén, mà phải có các cần rượu làm bằng thân các cây trúc được thông rỗng bên trong cắm vào ang rượu. Rượu cần ngon hay không là do mem làm có chất lượng không. Men rượu phải là vỏ cây mun cùng với củ giềng, củ gừng, lá ổi xanh theo tỷ lệ nhất định, đem giã vắt lấy nước rồi trộn với bột gạo nếp. Sau đó nặn thành bánh tròn bằng quả ổi nhỏ ủ vào trấu cho phồng lên, để khô khoảng 10 ngày mới dùng được. 
Rượu cần uống phải đông người mới vui, uống để chuyện trò, giao lưu tình cảm. Chất ngọt thơm nồng của rượu và hơi thở, nhịp tim, ánh mắt, nụ cười của những người cùng uống tạo nên cái say nhẹ nhàng, cảm giác lâng lâng, khoan khoái như mãi níu kéo, gọi mời dù bạn mới chỉ thưởng thức lần đầu.

Rượu nếp Kim Sơn

Rượu Kim Sơn ủ từ men thuốc bắc lên men chung với loại gạo nếp cái hoa vàng thơm ngon của vùng, trải qua quá trình chưng cất hết sức tỷ mỷ mới có được những chai rượu thơm ngon nổi tiếng đó. Rượu thường có nồng độ cao, tuy nhiên không gây sốc khi uống đối với những người lần đầu thử rượu. Tuy thế nhưng rượu để càng lâu thì uống càng êm và ngon hơn.

Khoai Hoàng Long

Củ khoai lang Hoàng Long có vỏ màu hồng nhạt, ruột vàng đậm như nghệ, khi chí ăn không quá bở, độ ngọt vừa phải. Tuy nhiên, do khả năng chịu hạn, rét kém, dễ bị hà nên người nông dân phải lưu tâm chăm sóc để có thể thu hoạch được những củ khoai lang thơm ngon nhất.

Lịch trình du lịch Ninh Bình

Hà Nội – Hoa Lư – Tam Cốc – Bích Động (1 ngày)

Sáng khoảng 8h xuất phát từ Hà Nội đi thẳng xuống Ninh Bình, từ đây đi đến Cố đô Hoa Lư, thăm đền vua Đinh và vua Lê. Ở đây dạo chơi, ngắm cảnh rồi đến trưa tìm một nhà hàng nào đấy để nghỉ ngơi ăn trưa, nhớ thưởng thức các đặc sản thịt dê cơm cháy nhé.

Nghỉ ngơi xong thì tiếp tục từ Hoa Lư đi Hang Múa. Ở đây chơi bời chụp ảnh các kiểu xong thì di chuyển sang khu Tam Cốc Bích Động gần đấy, làm một tour đi hết Tam Cốc Bích Động thì đến chiều là vừa. Kết thúc hành trình, quay trở lại Hà Nội.

Hà Nội – Tràng An – Bái Đính – Hoa Lư (1 ngày)

Sáng từ Hà Nội khởi hành đi Ninh Bình, nếu đi theo đường cao tốc thì chỉ chừng hơn 1 tiếng là bạn có mặt ở trung tâm tỉnh Ninh Bình. Từ đây bắt đầu đi tới khu du lịch Tràng An.

Khoảng 9h bắt đầu đi khám phá Tràng An bằng thuyền, tùy thuộc lịch trình mà các bạn mất khoảng 2-3 tiếng để khám phá hết nơi này. Sau khi rời Tràng An, đến khu di tích Cố đô Hoa Lư, tham quan khu đền vua Đinh, vua Lê. Nghỉ ngơi ăn trưa tại một nhà hàng nào đó.

Chiều đi thăm chùa Bái Đính, đây là quần thể chùa rất nổi tiếng ở Việt Nam với nhiều kỷ lục được xác nhận. Kết thúc hành trình các bạn trở lại về Hà Nội.

Hà Nội – Cúc Phương – Bái Đính – Tràng An – Vân Long (3 ngày 2 đêm)

Ngày 1: Hà Nội – Ninh Bình – Cúc Phương

Sáng khởi hành từ Hà Nội, khoảng 3 tiếng sẽ xuống đến cổng vườn quốc gia Cúc Phương, ăn trưa tại Cúc Phương. Tham quan rừng Cúc Phương, Cây Trò ngàn năm, các địa danh dọc theo chặng đường từ cửa rừng vào trong.

Tối ngủ một đêm tại Cúc Phương

Ngày 2: Cúc Phương – Bái Đính – Hoa Lư – Tràng An

Buổi sáng trả phòng, ăn sáng rồi từ Cúc Phương khởi hành đi chùa Bái Đính, ngôi chùa có quy mô hoành tráng và lớn bậc nhất. Từ Bái Đính tiếp tục di chuyển đi đến cố đô Hoa Lư. Sau khi thăm đền vua Đinh, vua Lê và khám phá cố đô, các bạn nghỉ ngơi ăn trưa rồi tiếp tục di chuyển đến khu du lịch Tràng An. Lựa chọn một trong 2 tuyến di chuyển ở đây, chiều về Tp Ninh Bình cũ nghỉ ngơi.

Ăn tối và ngủ đêm tại Tp Ninh Bình cũ.

Ngày 3: Ninh Bình – Vân Long – Kênh Gà – Hà Nội

Buổi sáng dậy trả phòng, từ Tp Ninh Bình cũ đi đầm Vân Long. Đây cũng là một trong những nơi thực hiện các cảnh quay của phim Kong: Skull Island. Trưa từ Vân Long về thẳng khu suối nướng nóng Kênh Gà ăn uống, nghỉ ngơi và tắm suối nước nóng.

Chiều khởi hành về Hà Nội.

Hà Nội – Nhà thờ Phát Diệm – Tràng An – Bái Đính (2 ngày 1 đêm)

Ngày 1: Hà Nội – Ninh Bình – Phát Diệm – Động Thiên Hà

Từ Hà Nội khởi hành đi thẳng nhà thờ đá Phát Diệm. Đây là một quần thể nhà thờ công giáo với kiến trúc độc đáo và đặc sắc, được xây dựng chủ yếu bằng đá và gỗ trong một thời gian dài từ 1875 đến 1899.

Nghỉ ngơi ăn trưa. Chiều từ Phát Diệm đi tham quan Động Thiên Hà. Tuy động không lớn nhưng do nằm ngay trong dải núi Tướng, vốn là một phần của bức tường thành thiên nhiên vững chắc bao bọc, bảo vệ kinh thành Hoa Lư thế kỷ 10, nên động Thiên Hà được nhiều du khách tìm đến để hiểu thêm về vùng đất cố đô.

Chiều tối quay lại Tp Ninh Bình cũ, thuê khách sạn tại trung tâm để nghỉ ngơi, tối nhớ thưởng thức các đặc sản của Ninh Bình.

Ngày 2: Tràng An – Hoa Lư – Bái Đính – Hà Nội

Từ Tp Ninh Bình cũ di chuyển tới khu du lịch Tràng An, chọn 1 trong 2 tuyến khám phá Tràng An để đi. Sau khi kết thúc hành trình ở đây thì tiếp tục đi tới cố đô Hoa Lư thăm đền vua Đinh, vua Lê.

Trước khi trở lại Hà Nội, các bạn nhớ ghé thăm chùa Bái Đính, một ngôi chùa mới được xây dựng với rất nhiều kỷ lục Việt Nam được xác lập.

Xem thêm: Kinh nghiệm đi chùa Địa Tạng Phi Lai

Xem thêm: Kinh nghiệm du lịch chùa Tam Chúc